tr

Fazla Çalışma (Mesai) Ücreti Nedir?

27.03.2022
36
Fazla Çalışma (Mesai) Ücreti Nedir?

Fazla çalışma, İş Kanunun düzenlemiş olduğu kapsam dâhilinde haftalık bazda 45 saati aşan çalışmalardır. Çalışan işçilerin mesai ücretlerinin ödenmemesi durumları iş hukukunda sık şekilde meydana gelen uyuşmazlıklardan bir tanesidir. İş akdinin sonlanmasından sonra işçi bu alacaklarının tahsil edilmesi adına dava açmak istemekte, iş Mahkemeleri de belli şartların dâhilinde fazla mesaileri faizleriyle birlikte geri ödemesine karar vermektedir.

Fazla Mesai İşçi Onayı

İş Kanunun 41.maddesine bakıldığında fazla çalışmalarda çalışanın onayının alınması gerektiğini ve her sene başında bu onayın yenilenmesi gerektiğini görebiliriz. Fazla mesai yapmaya onay vermek ücretin ödenmemesi ve oluşan haklardan faydalanmamak anlamına gelmez. Çalışan bu onayı vermese de ücreti alma hakkı bulunur. Onay olmasa bile yapılan fazla çalışma mesai olarak nitelendirilir. Yalnız bu durumu işveren ve işçi arasında bulunan fesih koşulları etkiler.

Çalışma Süresi

Kanunun 63.maddesi gereği haftalık olarak çalışma süresi en fazla 45 saat olarak belirlenmiştir. 45 saatin aşılması durumunda fazla mesai meydana gelir. Bundan kaynaklı da çalışana fazla mesainin ücretinin ödenmesi gerekir. Kanun kapsamında belirlenmiş bazı hallerde ise denkleştirme dikkate alınabilir. Bu durumda işçilerin çalışma sürelerinde esnetme durumları vardır. Denkleştirme olsa bile maksimum düzeyde belirlenen saatlerin dışına çıkılmaması önemlidir.

  • İşçinin onayından sonra maksimum çalıştırma 11 saat
  • Haftalık maksimum çalıştırma 66 saat
  • Senelik maksimum çalıştırma 270 saat
  • Gece maksimum çalıştırma 7,5 saattir.

Yukarıda belirlenmiş olan saatlerin dışına çıkıldığı zaman fazla mesai ücretinin talep edilmesi hakkı doğar.

Denkleştirme

Günlük olarak belirlenen 11 saati aşmayacak şekilde ve 2 aylık ortalama dikkate alınarak 45 saat denkleştirmeyle çalışma yapılabilir. 2 aylık zaman iş sözleşmesi ile 4 aya kadar uzatılabilir. Denkleştirmenin detayları işveren ve işçiyle iş sözleşmesinde kararlaştırılmalıdır. Ayrıca Yargıtay tarafınca yazılı onay alınmadan örtülü biçimde denkleştirme de kabul görür. Denkleştirmeyi örnekleyecek olursak;

  • Çalışma süresi 45 saat olan bir iş yerinde işçileri haftada 5 gün 11 saat üzerinden çalıştırmak mümkündür.
  • 11×5= 55 saat haftalık en fazla çalışma süresidir.
  • İşçiler bu durumda 4 hafta süresince 55 saat çalışır. Geriye kalan 4 haftalık sürede 35 saat çalışma yaptırılmalıdır. Bu sayede kanun nezdinde belirlenen 45 saatlik süre aşılmaz.

Fazla Çalışma Mesaisinin Hesaplanması

4857 sayılı kanunun 42.maddesi gereğince, 45 saatten daha az çalışan iş yerlerinde mesai ücretinin %25’i, 45 saat çalışan iş yerlerinde mesai ücretinin %50’si zamlı şekilde ödenir. İşçi ve işveren arasında bulunan sözleşmede farklılıklar yoksa saat ücreti hesaplaması aşağıdaki şekilde yapılmalıdır.

Fazla çalışmanın ücretinin hesaplanması adına ilk önce çalışanın 1 saatlik ücret tutarının bulunması gerekir. 1 saatlik ücretin hesaplanması;

  • Çalışanın aylık ücreti / 30 gün X 7,5 saat formülü üzerinden gidilir. Örneğin; 5.100 TL brüt ücreti bulunan çalışanın, günlük brüt ücreti 170 TL, 1 saatlik brüt ücreti 22,66 TL olacaktır. 1 saatlik ücretin bulunmasından sonra kanun dâhilinde %25’lik ya da %50’lik fazla mesai hesaplaması yapılmalıdır. Örneğin; 1 saat normal mesai yapan kişinin 22,66 /2= 11,33 TL yapar. 22,66+ 11,33 = 33,99 TL brüt mesai ücreti alması gerekir.
  • Diğer bir hesaplama şeklide; 5.100 TL / 225 (aylık toplam çalışma saati) = 22,66 TL çalışanın 1 saatlik brüt ücretidir. 22,66 X 1,50= 33,99 TL’dir.

Asgari ücret üzerinden örnekleme yapacak olursa;

  • 004,00 TL / 30 = 166,75 TL günlük ücret, 166,75 / 7,5= 22,24 saatlik ücrettir. Normal mesai yapan bir kişinin mesaisi 22.24 /2= 11,12, 22,24+ 11,12=33,36’dır. Bu kişi haftada 15 saat fazla mesai yaparsa; 33,36x14x4= 2.001.60 TL brüt ücreti olur.

Çalışanların raporlu olmasından kaynaklı çalışmadığı günlerin toplamı çıkartılır. Fazla çalışma mesaisinden hesaplama haftalık bazda yapıldığından ve rakam yediye bölündüğünden dolayı tatil günleri kesinlikle çıkartılmaz.

Ücret Bordrolarında Dikkat Edilecek Noktalar

Özellikle fazla mesai yaparak çalışan kişilerin ücret bordrolarını dikkatlice incelemeleri gerekir. Örneğin; çalışan 10 saat mesai yapıyor ama işveren bunu bordroda 4 saat gösteriyor. Bu durumda unutulmaması gereken en önemli nokta 6 saatlik mesainin belgeyle kanıtlanmasıdır. Çalışanların elinde hukuk açısından yazılı belgeler bulunmadığı için imza atması gereken ücret bordrosunu imzalaması en önemli husustur. Çoğu zaman görülen davalarda fazla mesai alacakları çalışanın diğer alacaklarına oranla daha fazla çıkmaktadır.

Fazla Mesai Yapılmayan İşler

Fazla mesai yapılamayacak olan işler yönetmelikte bulunan 7.madde de belirlenmiştir.

  • Yer altı maden işinde çalışacak kişilerin çalışma süresi, günlük en fazla 7,5 saat, haftada en fazla 37,5 saatten daha fazla olmamalıdır. İş kanunun 63.maddesiyle belirlenmiştir.
  • Gece çalışmaları kapsamında saat 20:00 ile 06:00 aralığında 7,5 saatten fazla çalışma yapılamaz. İş kanunun 69.maddesiyle belirlenmiştir.
  • Tünel inşaatlarında, su ile yer altı yapılarında, kanalizasyon, kablo döşeme ve maden ocaklarında fazla çalışma uygulaması yapılmaz.

Fazla Mesai Yapamayacak Kişiler

  • 18 yaşını doldurmayanlar
  • Kısmi süreli sözleşme dâhilinde çalışanlar
  • Çocuk emziren, yeni doğum yapan ve hamile kadınlar
  • İş sözleşmesinde ya da toplu sözleşmede fazla mesai çalışmasını kabul eden işçilerin sağlıkları el vermiyorsa fazla mesai yapamazlar.

Fazla Mesai Davası Nasıl Açılmalıdır?

Fazla mesai davaları çoğu zaman çalışmanın sona ermesiyle ortaya çıkar. Bunun yanı sıra gereken delillerin ispatı durumda da ücretin çalışana ödenmesi konusunda iş Mahkemelerin de dava açılır. İş Mahkemelerinde dava açılmadan arabulucuya başvuru yapmak işveren ve işçilerin uyuşmazlık durumlarında olduğu gibi mesai ücreti davalarında da zorunludur. İşçi ve işverenin arabulucuda anlaşmasından sonra ya da anlaşamadığı zaman İş Mahkemesinde mesai davasının açılabilir. İş Mahkemesine fazla mesai davasının dilekçesi sunulur. Dilekçeyle beraber belgeler, deliller tüm detaylar sunularak fazla çalışıldığına dair saatler ispat edilmelidir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Fazla mesai çalışma ücretleri işçilikler ile alakalı alacakları içine aldığından dolayı bu konuda görev alacak mahkeme İş Mahkemesidir. Bu davalarda yetkili mahkeme davanın açılmış olduğu tarihteki ikametgâh yeri mahkemesi ve işlemlerin yapıldığı yerdeki mahkemedir.

Davalarda İspat Durumu

Çalışanın fazla mesai yapmış olduğunu her türlü delil ile ispatlamalıdır. Davaların örnekleri incelendiğinde çoğunlukla çalışanların tanık delil gösterdiği gözlenmektedir. Tanık olan kişilerin ne zaman adı geçen iş yerinde çalışmış olduğu, adı geçen iş yerine açtığı bir davanın olup olmadığı tarzındaki detaylar önemlidir. Bunları mahkeme dikkate alır. Tanık ispatı dışında;

  • İşyerine giriş ve çıkışı gösteren belge ve türleri
  • İşyerine ait kayıtlar
  • İş yerinde yapılan iç yazışmalar
  • İşin niteliği ile yoğunluğu
  • Ücret pusulaları ile bordrolar
  • Çalışanın fazla mesai yapmış olabileceğini desteleyen her çeşit belge
  • Puantaj tabloları da mahkeme ispat için kullanılır.

Fazla Mesai Davasında Zaman Aşımı

İş Kanunu kapsamında zamanaşımı süresi 5 sene olup, çalışanlar bu süre zarfında davacı oldukları zaman fazla mesaiden kaynaklanan ücretlerini alabilirler. Çalışana çalışma fiiline devam etmesi zaman aşımını durdurmaz.

Davada Uygulanacak Faiz

Bu dava türünde uygulanacak olan faiz, çalışanın mesai ücret tutarına banka mevduat faizlerinin en yükseği eklenerek yapılır. İhtarname gönderimi yapılmışsa bu tarih dikkate alınarak, ihtarname gönderimi yapılmamışsa belirsiz alacakların dava dilekçe tarihi dikkate alınarak ya da kısmi dava türündeyse ıslah dilekçe tarihi dikkate alınarak faiz uygulaması yapılır.

Dava Ne Kadar Zamanda Sonuçlanır?

Fazla mesai ücret davaları konusunda inceleme yapıldığında 1 senelik zaman diliminde sonuca ulaşıldığı bilinir. Mahkemenin yoğunluk durumuna ve yargılama sürecine göre bu zaman dilimi uzayabilmektedir. Dosyanın istinaf ile temyiz durumu varsa da süre uzar. Fazla mesai ücreti davalarında zamanaşımı süresi 5 senedir. İşverene açılacak olan davalarda geriye dönük şekilde 5 senelik mesai ücreti talebinde bulunulabilir.

Ziyaretçi Yorumları

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

Whatsapp
Fırat ACAY
Fırat ACAY
Merhaba. Size nasıl yardımcı olabiliriz?